De krantenkoppen op de dag na de Tweede Kamerverkiezingen spraken eensgezind over een ‘ruk naar rechts’ in het Nederlandse politieke landschap: “Nederland maakt ruk naar rechts” (Parool), “Ruk naar rechts komt uit zuiden” (Volkskrant) en “Buitenland: Ruk naar rechts in Nederland” (Spits)

Maar in hoeverre is er daadwerkelijk sprake van een ruk naar rechts? Kan de PVV als ‘rechts’ gezien worden wanneer zij zich op sociaal-economisch  gebied verzet tegen ‘rechtse’ standpunten als het verhogen van de AOW-leeftijd, het versoepelen van het ontslagrecht en het verlagen van de uitkeringen? En in hoeverre is er überhaupt sprake van een links-rechts verdeling als er een grote groep kiezers zweeft en switcht tussen SP en PVV, traditioneel de beide uitersten op het links-rechts-spectrum?

Wanneer beschrijvende statistiek wordt toegepast op de verkiezingsuitslagen, is daarin geen duidelijke links-rechts tegenstelling terug te vinden. Naast de primaire verdeling in het Nederlandse politieke landschap, van christelijk-conservatief tot seculier-progressief, is er echter wel een belangrijke secundaire verdeling waarop de grootste verschuivingen hebben plaatsgevonden.

Dat de reguliere indelingen als ‘links’ en ‘rechts’ niet voldoen bleek bij de samenstelling van de Politieke Landkaart 2010; Daarbij is uitgegaan van de links-rechts/conservatief-progressieve politieke matrix zoals deze voor de verkiezingen is samengesteld door Kieskompas. Hierin neemt de PVV door eerder genoemde kwesties een linkse noch rechtse positie in. Dit leidde tot interessante plaatjes en analyses, maar deed op sommige punten tekort aan de politieke aardverschuiving die in het hele land en met name in het zuiden heeft plaatsgevonden.

Door bij de indeling geen gebruik te maken van subjectieve begrippen als ‘links’ of ‘conservatief’ kan een zuiverder, objectief beeld gecreëerd worden. Met hoofdcomponentenanlyse, een techniek uit de beschrijvende statistiek, kan uit een grote hoeveelheid data de meest relevante grootheden berekend worden. Op basis van de verkiezingsuitslagen per gemeente van de tien grootste partijen kunnen zo ‘hoofdcomponenten’ worden berekend, die als assen in een grafiek het meest informatieve beeld van de verspreiding van de data geven.

Bijgaand diagram toont een dergelijke weergave van de verkiezingsuitslagen aan de hand van de twee sterkste hoofdcomponenten, hoofdcomponent 1 en hoofdcomponent 2. Zowel de gemeentes als de politieke partijen zijn in het diagram weergegeven. De hoofdcomponenten, oftewel de assen, representeren hierbij geen subjectieve mening, maar een objectieve berekening. Toch zijn deze hoofdcomponenten vaak wel te relateren aan een bepaalde waarde, eigenschap of principe.

Zo is de de duiding van hoofdcomponent 1, de horizontale as, snel op te maken uit de afbeelding. Deze geeft de christelijk-seculiere verdeling van Nederland weer, met de meest christelijke gemeentes aan de linkerkant en de meest seculiere gemeentes aan de rechterkant. Deze hoofdcomponent heeft een sterke statistische correlatie met de conservatieve-progressieve indeling zoals deze door Kieskompas is gedefinieerd.

Minder duidelijk is wat hoofdcomponent 2, de verticale as, weergeeft. Links (boven) en rechts (onder) valt direct af door de positie van o.a. GroenLinks, CDA en ChristenUnie. Ook een verdeling van arm naar rijk lijkt weliswaar aanwezig in de ‘rechterzijde’ van de grafiek, van Kerkrade tot Bloemendaal en Rozendaal, maar deze gaat niet op voor de ‘linkerzijde’ met gemeentes als Urk, Staphorst en Nunspeet.
Ook al is de betekenis van deze as niet direct duidelijk, in het totaalbeeld zijn drie herkenbare hoeken zichtbaar: de christelijke hoek (linksonder), de welgestelde hoek (rechtsonder) en de hoek waar de PVV zijn grootste slag heeft geslagen (middenboven).

De grootste verschuivingen hebben plaats gevonden op de verticale as. Vergeleken met dezelfde analyse op basis van de vorige Tweede Kamerverkiezingen (2006) zijn de PVV en de SP dichter bij elkaar komen te staan en hebben zij zich samen verder verwijderd van de andere partijen. Waar zij in 2006 nog vergezeld werden door de PvdA, zijn zij in 2010 ‘omhoog’ geschoten en vond de PvdA aansluiting bij de ‘lager’ gelegen partijen als GroenLinks en D66.

Zo bekeken lijkt er niet zozeer sprake van een “ruk naar rechts” als wel van een volksverhuizing op de verticale as. Maar waar staat deze as voor? Vergeleken met een scala aan gegevens over de Nederlandse gemeentes, valt een sterke correlatie op met eerdere opkomstpercentages. Voor zowel de opkomst in 2006 als voor de laatste Europese verkiezingen in 2009 en 2004 geldt in hoge mate: hoe lager de opkomst in een gemeente, hoe hoger de positie op de verticale as. Opvallend is ook een duidelijke correlatie met een laag percentage hoge inkomens en een lage arbeidsparticipatie.

De primaire indeling van het Nederlands politieke landschap, van christelijk-conservatief tot seculier-progressief, is slechts beperkt gewijzigd. Op de secundaire indeling heeft echter een flinke verschuiving plaats gevonden. Deze is niet in termen van ‘links’ of ‘rechts’ te vangen. Hiervoor komen eerder kwalificaties in aanmerking als ‘betrokken’ versus ‘passief’, ‘elitair’ versus ‘populistisch’ of misschien zelfs wel ‘tevreden’ versus ‘ontevreden’. Een exacte duiding van deze tegenstelling kan niet worden gevonden in de beschrijvende statistiek, maar is stof ter discussie voor politicologen.

Jasper Soetendal, Weetmeer.nl

Politieke regio’s meer eensgezind, progressieve steden minder links

De kaart van Nederland, maar dan anders. In onderstaande afbeelding presenteert Weetmeer.nl de Politieke Landkaart 2010, een weergave van de politieke oriëntatie van alle Nederlandse gemeenten. Op basis van de uitslagen van de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen zijn alle gemeenten geplaatst op een fictieve landkaart met vier politieke windstreken: Links, Rechts, Progressief en Conservatief. Op deze manier is het politieke landschap van Nederland op een verrassende wijze gevisualiseerd.

De verkiezingsuitslag van een gemeente bepaalt direct de plaats van de gemeente op de politieke landkaart, van links-progressieve gemeentes linksboven tot rechts-conservatieve gemeentes rechtsonder. Gemeentes met vergelijkbare verkiezingsuitslagen en demografische kenmerken vormen zo clusters die zijn weergegeven als ware het acht politieke regio’s verdeeld over verschillende eilanden. Van ‘Progressieve Steden’ tot de ‘Bible Belt’, van ‘Rijk & Rechts’ tot de ‘Rode Regio’.

Opvallende punten
Ten opzichte van de Politieke Landkaart 2006 zijn de volgende opvallende punten te constateren:

• De ‘Progressieve  Steden’ – veelal gekenmerkt door een hoog percentage studenten –  hebben minder links gestemd.  Amsterdam, Utrecht en Leiden vertonen deze trend het sterkst.
• In de ‘Rode Regio’ zijn de gemeentes dichter bij elkaar komen te liggen en over de gehele linie iets progressiever geworden. Opvallend is de nieuwe linkse positie van Boxmeer.
• De regio ‘Progressieve Midden’ is meer geconcentreerd. De politieke oriëntatie van gemeentes als Den Haag, Rotterdam en Almere zijn dichter bij elkaar gekomen.
• De regio’s ‘Conservatieve Midden’ en ‘Bible Belt’ zijn meer in elkaar geschoven. Er is geen sprake meer van een duidelijk grens tussen de politieke oriëntatie van conservatieve gemeentes, met name in Noord-Limburg, en die van de traditionele christelijke gemeentes.

Downloaden

De Politieke Landkaart 2010 bestaat naast de hierboven getoonde landkaart uit een compleet plaatsnamenregister, een overzicht van de verschuiving van de politieke oriëntatie van 2010 t.o.v. 2006 en een “Nederland in Kleur”-landkaart, waar voor iedere gemeente van Nederland de sterkste politieke oriëntatie is weergegeven. De Politieke Landkaart is te downloaden als PDF-bestand:

• Politieke Landkaart 2010 (PDF, 1.27 MB)

Inzoomen
Verder inzoomen op een gedetailleerdere versie van de Politieke Landkaart kan hier:

• Inzoomen op de Politieke Landkaart

Toelichting
Voor meer informatie over de samenstelling van de Politieke Landkaart, zie:

• Toelichting Politieke Landkaart 2010

Ter vergelijking
Ter vergelijking met de situatie na de Tweede Kamerverkiezingen 2006:

• Politieke Landkaart 2006

In dit artikel vindt u een toelichting op de wijze waarop de Politieke Landkaart 2010 is samengesteld.

Tweede Kamerverkiezingen 2010

De Politieke Landkaart 2010 is gebaseerd op de uitslagen van de verkiezingen voor de Tweede Kamer van woensdag 9 juni 2010. Voor de Politieke Landkaart zijn de tien grootste partijen gebruikt, de partijen met twee zetels of meer.

Deze uitslagen zijn per gemeente ingelezen en vertaald naar een ‘score’ per partij. Wanneer een partij in een gemeente precies het landelijk gemiddelde aantal stemmen (relatief) heeft behaald, krijgt deze partij in de gemeente de score 100. Een lager percentage leidt tot een lagere score, een hoger percentage tot een hogere score.

Op deze manier ontstaat een  lijst van alle gemeenten, en de score per partij.

N.B. Het middelpunt van de Politieke Landkaart representeert altijd de ‘gemiddelde’ verkiezingsuitslag in Nederland. Als Nederland als geheel bijv. progressiever en/of rechtser stemt, ‘beweegt’ de Politieke Landkaart mee. De Politieke Landkaart toont de ‘afwijking’ van een gemeente ten opzichte van het landelijke gemiddelde.

Links, Rechts, Conservatief en Progressief

Vervolgens is aan iedere partij een plaats toegewezen op het spectrum ‘Links – Rechts’ en op het spectrum ‘Conservatief – Progressief’. Dit is een gangbare wijze om een politiek spectrum weer te geven. Hierbij zijn we uitgegaan van de positioneringen zoals deze zijn toegekend door Kieskompas. (In onderstaande afbeeldingen wordt zowel de huidige situatie als de politieke matrix die in 2006 gebruikt is getoond)

Zoals in deze matrix te zien is, is op deze wijze aan iedere partij een waarde op de ‘Links – Rechts-as’ en op de ‘Conservatief – Progressief-as’ toegekend. Door nu voor iedere gemeente de eerder genoemde scores per partij te vermenigvuldigen met deze waarden, is ook per gemeente een waarde op deze beide assen te bepalen.

Politieke matrix in 2010 Op basis van: Kieskompas		Politieke matrix in 2006 Op basis van: Kieskompas

N.B. Opvallendste verschuiving is de nieuwe positie van de Partij van de Vrijheid: conservatief, maar links noch rechts. In 2006 stond de PVV  nog aan de rechterkant gepositioneerd. Dit is de reden dat gemeenten waar relatief veel PVV gestemd is, op de Politieke Landkaart 2010 vaak een minder rechtse positie hebben dan zij in 2006 hadden.

Politiek DNA

Naast een waarde op de links-rechts- en de conservatief-progressief-schaal, krijgt iedere gemeente ook op een aantal andere gebieden, zoals welzijn, stedelijkheid en centrale ligging, een waarde toegekend. Deze waardes bepalen gezamenlijk het ‘politieke DNA’ van een gemeente. Dit politieke DNA bepaalt de ‘politieke regio’ van een gemeente. Zo worden bijv. gemeentes met een hoge score op ‘progressief’ en ‘stedelijkheid’ toegewezen aan de regio ‘Progressieve Stad’ en liggen gemeentes met een hoge score op ‘links’ en een lage score op ‘centrale ligging’ in de ‘Rode Regio’.

Politieke Landkaart

Op deze manier kunnen alle gemeentes op een ‘kaart’ getekend worden met een horizontale ‘Links – Rechts’-as en een verticale ‘Conservatief – Progressief’-as, waarbij de kleur van een gemeente de politieke regio aangeeft. Er ontstaat dan een grafiek als onderstaande:

In deze grafiek zijn de politieke regio’s al duidelijk zichtbaar en worden deze verder verduidelijkt door deze weer te geven als ‘landen’ op een topografische kaart. Hiervoor is gebruik gemaakt van herkenbare technieken en vormgeving uit de cartografie.

Downloaden

De Politieke Landkaart is te downloaden als PDF-bestand:

• Politieke Landkaart 2010 (PDF, 1.27 MB)

Een gedetailleerde weergave van de Politieke Landkaart 2010, met de mogelijkheid om verder in te zoomen.

De politieke situatie 4 jaar geleden
Met de Tweede Kamerverkiezingen van woensdag 9 juni 2010 voor de deur, presenteert Weetmeer.nl de Politieke Landkaart 2006. 4 jaar na dato biedt de Politieke Landkaart 2006 misschien geen actuele, nieuwe inzichten, het biedt zeker goed vergelijkingsmateriaal zodra de Politieke Landkaart 2010, enkele dagen na de verkiezingen, beschikbaar zal zijn.

De Politieke Landkaart 2006 is een weergave van de politieke oriëntatie van alle Nederlandse gemeenten; De kaart van Nederland, maar dan anders. Op basis van de uitslagen van de laatste Tweede Kamerverkiezingen  zijn alle gemeenten geplaatst op een fictieve landkaart met vier politieke windstreken: Links, Rechts, Progressief en Conservatief. Op deze manier is het politieke landschap van Nederland op een verrassende wijze gevisualiseerd.

Aan de hand van de verkiezingsuitslagen van de Tweede Kamerverkiezingen van 2006, heeft iedere Nederlandse gemeente een plaats op de landkaart gekregen. Van links-progressieve gemeenten linksboven tot rechts-conservatieve gemeenten rechtsonder. De clusters die zo ontstaan, zijn getekend als ware het acht regio’s op de politieke landkaart, verdeeld over vier fictieve eilanden.

Bekend beeld
Op hoofdlijnen is de landkaart van 2006 vergelijkbaar met de eerder gepubliceerde Politieke Landkaart 2009. Dezelfde politieke regio’s zijn duidelijk zichtbaar: de grote studentensteden in de linkerbovenhoek op het eiland van de Progressieve Steden, de Rode Regio en de Bible Belt duidelijk zichtbaar aan de ‘linkse’ respectievelijk ‘conservatieve’ kant en een aantal bekende, welgestelde gemeente aan de ‘rechtse’ en ‘progressieve’ kant.

Nieuw is dat alle gemeentes individueel een politieke regio toegewezen hebben gekregen: dit is zichtbaar aan de hand van de kleur van de cirkel die de gemeente representeert. Aan de hand van een aantal criteria, naast de bekende links-rechts- en conservatief-progressief-verhouding bijvoorbeeld ook de welvaart en centrale ligging van een gemeente, is iedere gemeente aan de best passende politieke regio toegewezen. Op basis van deze toewijzing zijn de regiogrenzen getrokken, al zijn er op sommige plaatsen ook ‘enclaves’ te vinden.

Enkele dagen na de verkiezingen van 9 juni 2010 zal de Politieke Landkaart 2010 gepubliceerd worden op Weetmeer.nl. Op dat moment kunnen de veranderingen op de Nederlandse politieke landkaart duidelijk in beeld gebracht worden. De huidige peilingen lijken seismische activiteit weer te geven als voorbode voor politieke aardverschuivingen.

Downloaden
De Politieke Landkaart 2006 bevat naast de hierboven getoonde landkaart ook een compleet plaatsnamenregister. De Politieke Landkaart is te downloaden als PDF-bestand:

• Politieke Landkaart 2006 (PDF, 663 kB)

Toelichting
Voor de toelichting op de wijze waarop de Politieke Landkaart is samengesteld, verwijzen we naar de toelichting op de Politieke Landkaart 2006:

• Toelichting Politieke Landkaart 2009

Inzoomen

Zo zijn er nog meer voorbeeldvideo’s te vinden in het ‘Tour‘-gedeelte van de website.

Zo zijn er nog meer voorbeeldvideo’s te vinden in het ‘Tour‘-gedeelte van de website.

Zo zijn er nog meer voorbeeldvideo’s te vinden in het ‘Tour‘-gedeelte van de website.

Hiermee geeft Weetmeer.nl de mogelijkheid aan adviseurs, beleidsmakers, onderzoekers en marketeers om heel eenvoudig zelf grafieken, overzichten en analyses te maken op basis van meer dan 300 eigenschappen van gemeentes en hun buurten.

Weetmeer Buurten & Gemeentes biedt:

• Een gebruiksvriendelijk platform waarmee heel eenvoudig gegevens bekeken, vergeleken en geanalyseerd kunnen worden.
• Meer dan 300 bronnen met demografische, economische en politieke data over Nederlandse gemeentes en buurten.
• Een eenvoudige import-functie om eigen data toe te voegen en mee te nemen in de analyses.
• De mogelijkheid deze data en analyses eenvoudig te ontsluiten voor externe en interne doelgroepen op Internet of intranet.

Daarnaast kunnen de gebruikers van verschillende organisaties met elkaar ideeën, ervaringen, vragen, data en onderzoeksresultaten uitwisselen.

De kaart van Nederland, maar dan anders. In onderstaande afbeelding presenteert Weetmeer.nl de Politieke Landkaart 2009, een weergave van de politieke oriëntatie van alle Nederlandse gemeenten. Op basis van de uitslagen van de afgelopen Europese Parlementsverkiezingen zijn alle gemeenten geplaatst op een fictieve landkaart met vier politieke windstreken: Links, Rechts, Progressief en Conservatief. Op deze manier is het politieke landschap van Nederland op een verrassende wijze gevisualiseerd.

Aan de hand van de verkiezingsuitslagen van de Europese Parlementsverkiezingen van 2009, heeft iedere Nederlandse gemeente een plaats op de landkaart gekregen. Van links-progressieve gemeenten linksboven tot rechts-conservatieve gemeenten rechtsonder. De clusters die zo ontstaan, zijn getekend als ware het acht landen op de politieke landkaart, verdeeld over zes eilanden.

Opvallende ‘landen’
Zo liggen Groningen en Nijmegen, als zeer links en progressief vlak bij elkaar aan zee en delen Urk en Bunschoten helemaal aan de andere kant, als rechts en zeer conservatieve gemeenten een klein, afgelegen eiland. Ook de ‘welgestelde’ gemeenten (o.a. uit het Gooi) aan de ‘Noordkust’, de Noordelijke provincies en de ’Bible belt’  aan de ‘Zuidkust’ zijn duidelijk herkenbaar.
Op andere plekken liggen ‘vergelijkbare’ steden of gemeenten bij elkaar. Linksboven opvallend de studentensteden van Nederland, met een stukje verder naar het midden een aantal middelgrote steden.

Downloaden
De Politieke Landkaart 2009 bestaat naast de hierboven getoonde landkaart uit een compleet plaatsnamenregister, een overzicht van de verschuiving van de politieke oriëntatie van 2009 t.o.v. 2004 en een “Nederland in Kleur”-landkaart, waar voor iedere gemeente van Nederland de sterkste politieke oriëntatie is weergegeven. De Politieke Landkaart is te downloaden als PDF-bestand:

• Politieke Landkaart 2009 (PDF, 1.13 MB)

Inzoomen
Verder inzoomen op een gedetailleerdere versie van de Politieke Landkaart kan hier:

• Inzoomen op de Politieke Landkaart

Toelichting
Voor meer informatie over de samenstelling van de Politieke Landkaart, zie:

• Toelichting Politieke Landkaart 2009